Tài liệu dành cho bệnh nhân
Lithium (Lithobid)
Quý vị đã được kê lithium. Trang này giải thích thuốc là gì, điều gì sẽ xảy ra, và khi nào cần gọi.
Thuốc là gì
Lithium là thuốc ổn định khí sắc có lịch sử lâu nhất trong tâm thần học. Thuốc điều trị các cơn hưng cảm, và khi dùng lâu dài ngăn cả pha cao lẫn pha thấp của rối loạn lưỡng cực quay lại. Đây cũng là thuốc tâm thần duy nhất có bằng chứng vững chắc làm giảm nguy cơ tự sát, và đôi khi được thêm vào một thuốc chống trầm cảm chưa đủ hiệu quả khi dùng một mình.
Về hóa học, nó là một muối khoáng đơn giản. Cơ chế chỉ được hiểu một phần; thuốc dường như làm dịu tín hiệu quá mức giữa các tế bào thần kinh và bảo vệ chúng theo thời gian. Lợi ích tích lũy qua nhiều tuần chứ không phải vài giờ. Thuốc có dạng viên phóng thích tức thì và kéo dài cùng dạng lỏng, không gây lệ thuộc, và rẻ ở dạng thuốc gốc. Điều kiện duy nhất nó đặt ra là xét nghiệm máu định kỳ, vì liều giúp ích và liều gây hại không cách xa nhau.
Cách dùng
- Cùng thức ăn hoặc sữa, vào cùng giờ mỗi ngày, thường một hoặc hai lần.
- Viên phóng thích kéo dài nuốt nguyên, không nghiền hay nhai.
- Giữ lượng nước và muối tương đối ổn định. Dao động lớn ở một trong hai làm thay đổi lượng lithium trong máu.
- Nắng nóng, tập luyện nặng, nôn hoặc tiêu chảy có thể cô đặc lithium. Uống thêm nước trong các tình huống đó và gọi cho chúng tôi nếu bị ốm.
- Đi đủ mọi lần lấy máu theo lịch. Kết quả, chứ không phải một con số cố định, quyết định liều của quý vị.
Điều gì sẽ xảy ra, và khi nào
- Tuần một và hai: hưng cảm bắt đầu dịu. Khát nước, run tay nhẹ và nôn nao thường xuất hiện. Nồng độ máu đầu tiên thường được lấy trong khoảng này.
- Tuần hai đến sáu: liều được tinh chỉnh theo nồng độ của quý vị, và khí sắc ổn định hơn.
- Từ nhiều tháng trở đi: lợi ích chính là phòng ngừa. Các cơn thưa hơn và nhẹ hơn khi quý vị dùng càng lâu.
Xét nghiệm máu, và khi nào
Vì khoảng điều trị và khoảng gây độc nằm gần nhau, xét nghiệm là thứ giữ lithium an toàn. Các kiểm tra này là một phần của đơn thuốc, không phải tùy chọn thêm.
- Nồng độ lithium: năm đến bảy ngày sau khi bắt đầu và sau mỗi lần đổi liều, rồi mỗi ba đến sáu tháng khi đã ổn định. Mẫu được lấy khoảng mười hai giờ sau liều cuối, trước liều buổi sáng.
- Chức năng thận: trước khi bắt đầu, rồi mỗi sáu đến mười hai tháng.
- Tuyến giáp và canxi: trước khi bắt đầu, rồi mỗi sáu đến mười hai tháng.
- Thử thai trước khi bắt đầu khi phù hợp, và cân nặng ở các buổi khám.
Tác dụng phụ thường gặp
Sớm, vài ngày đến vài tuần đầu: run nhẹ ở tay, khát nước hơn và đi tiểu nhiều hơn, nôn nao hoặc phân lỏng cải thiện khi uống cùng thức ăn. Lâu dài: suy giáp, phát hiện qua xét nghiệm máu và dễ điều trị; ảnh hưởng dần lên chức năng thận qua nhiều năm, vì vậy chúng tôi theo dõi; tăng cân, mụn hoặc bùng phát vẩy nến ở một số người; hơi đờ đẫn ở nồng độ cao hơn.
Đây là tóm tắt, không phải bản liệt kê đầy đủ tác dụng phụ. Tờ hướng dẫn của nhà thuốc và nhãn FDA có danh sách đầy đủ.
Gọi phòng khám ngay trong ngày nếu
- Có thể ngộ độc: run trở nên thô hoặc rõ ràng nặng hơn, nôn, tiêu chảy, đi đứng loạng choạng, nói ngọng, lú lẫn hoặc buồn ngủ rõ rệt. Tạm ngưng liều kế tiếp và đi khám trong ngày; đến phòng cấp cứu nếu triệu chứng nặng.
- Mất nước: nôn, tiêu chảy, sốt hoặc đổ mồ hôi nhiều có thể làm nồng độ tăng nhanh. Gọi cho chúng tôi.
- Tiểu rất ít hoặc không tiểu, sưng phù đáng kể, hoặc tim đập rất nhanh hay không đều.
- Xuất hiện hoặc tăng ý nghĩ tự làm hại.
- Phát ban, sưng mặt hoặc khó thở: gọi 911.
Thuốc và chất cần thận trọng
- Ibuprofen, naproxen và các NSAID khác đẩy nồng độ lithium về phía ngưỡng độc. Dùng acetaminophen thay thế, và báo cho chúng tôi trước khi dùng NSAID thường xuyên.
- Thuốc huyết áp họ -pril và -sartan (như lisinopril và losartan) làm tăng nồng độ lithium. Có thể dùng chung, với kiểm tra nồng độ sát hơn.
- Thuốc lợi tiểu làm tăng nồng độ lithium. Chúng tôi giảm liều và kiểm tra lại.
- Mất nước do ốm hoặc đổ mồ hôi nhiều cô đặc lithium, đôi khi rất nhanh. Uống nước từng ngụm và gọi cho chúng tôi khi bị ốm.
- Thay đổi muối đột ngột: ăn kiêng cấp tốc hoặc ăn rất ít muối làm nồng độ tăng. Giữ lượng muối tương đối đều mỗi ngày.
- Caffeine làm nồng độ dịch chuyển theo cả hai hướng khi lượng dùng thay đổi mạnh. Giữ ổn định.
- Rượu bia gây mất nước và làm khí sắc bất ổn. Giữ ở mức tối thiểu.
Còn các tương tác khác. Hãy xác nhận mọi đơn thuốc, thực phẩm bổ sung hoặc sản phẩm không kê đơn mới với dược sĩ hoặc với chúng tôi.
Điều gì giúp thuốc hiệu quả
- Đều đặn hằng ngày. Nồng độ ổn định là thứ ngăn ngừa các cơn.
- Giữ lịch xét nghiệm và lịch khám ngay cả khi thấy hoàn toàn khỏe.
- Nước và muối ổn định, chú ý thêm khi trời nóng và khi tập luyện.
- Một nhật ký đơn giản về giấc ngủ và khí sắc, để thay đổi sớm được nhìn thấy.
- Báo cho mọi bác sĩ, nha sĩ và dược sĩ về lithium trước khi bất cứ thuốc mới nào được kê.
Câu hỏi nhanh
Tôi quên một liều. Uống khi nhớ ra trừ khi liều kế tiếp còn trong khoảng sáu giờ; khi đó bỏ qua. Không bao giờ uống gấp đôi, vì liều gấp đôi có thể đẩy nồng độ vào ngưỡng độc. Nếu đã quên hơn một hai ngày, hãy gọi trước khi dùng lại, vì nồng độ có thể cần kiểm tra lại.
Thuốc có thay đổi con người tôi không? Không. Lithium san bằng các dao động; nó không làm phẳng tính cách. Cảm giác đờ đẫn, chậm chạp hoặc mù mờ thường chỉ về liều hoặc tuyến giáp, cả hai đều điều chỉnh được.
Muối, nước thể thao, trời nóng? Giữ muối và nước ổn định. Đổ mồ hôi nhiều, ăn kiêng cấp tốc hoặc cắt muối có thể làm nồng độ tăng; nạp nhiều muối có thể làm giảm. Khi trời nóng hoặc tập nặng, uống nước đều đặn và hỏi trước khi dùng nước điện giải mặn thường xuyên.
Tôi có thể ngưng khi đã thấy khỏe không? Không tự ý. Ngưng lithium, nhất là nhanh, làm tăng mạnh khả năng có cơn khác. Khi ngưng là phù hợp, chúng tôi giảm liều trong nhiều tuần.
Mang thai? Báo sớm cho chúng tôi nếu quý vị đang mang thai hoặc dự định. Lithium có nguy cơ nhỏ với tim thai nhi, và quyết định cân nhắc điều đó với nguy cơ tái phát. Không tự ngưng.
Liều lượng và nồng độ, để tham khảo
Liều được đặt theo nồng độ máu chứ không phải một con số chuẩn. Các số liệu bên dưới là khoảng thông thường; nhãn thuốc của quý vị mới là quy định.
- Bắt đầu: thường 300 mg vào giờ ngủ, tăng 300 mg mỗi ba đến bảy ngày tùy dung nạp. Mỗi bước 300 mg làm nồng độ tăng khoảng 0,2 mEq/L ở người lớn điển hình.
- Tổng liều thông thường: 900 đến 1800 mg mỗi ngày, thường uống toàn bộ vào giờ ngủ. Một liều duy nhất buổi tối đạt đỉnh trong lúc ngủ, giảm run và đờ đẫn ban ngày, và nhẹ cho thận hơn chia liều.
- Mục tiêu duy trì: 0,6 đến 0,8 mEq/L. Giữ nồng độ ở mức 0,8 trở xuống là bước bảo vệ thận quan trọng nhất qua nhiều năm.
- Mục tiêu hưng cảm cấp: 0,8 đến 1,2 mEq/L, trong thời gian giới hạn.
- Quá cao: trên 1,2 là ngưỡng độc; trên 1,5 là cấp cứu. Một số người có triệu chứng ngộ độc trong khoảng bình thường, nên triệu chứng quan trọng ngang con số.
- Người lớn tuổi: thường bắt đầu 150 mg, tăng chậm hơn, với mục tiêu thấp hơn khoảng 30 phần trăm.
- Thời điểm lấy máu: mười hai giờ sau liều cuối, trước liều buổi sáng, và ít nhất năm ngày sau bất kỳ lần đổi liều. Nồng độ lấy vào thời điểm khác không thể diễn giải.
Lịch theo dõi
- Trước khi bắt đầu: chức năng thận (creatinine, eGFR, BUN), điện giải, canxi, tuyến giáp (TSH), công thức máu, thử thai khi phù hợp, cân nặng và huyết áp, và điện tim cho người trên 50 tuổi hoặc có tiền sử tim mạch.
- Năm đến bảy ngày sau: nồng độ lithium và chức năng thận.
- Ba tháng: nồng độ lithium, chức năng thận, tuyến giáp. Thay đổi tuyến giáp thường xuất hiện từ hai tuần đến sáu tháng, nên không nên bỏ lần kiểm tra này.
- Sáu và mười hai tháng: nồng độ lithium, chức năng thận, tuyến giáp, cân nặng và huyết áp.
- Khi đã ổn định: nồng độ và chức năng thận mỗi sáu đến mười hai tháng; tuyến giáp và canxi hằng năm.
- Sau mỗi lần đổi liều hoặc thêm thuốc tương tác: đo nồng độ khoảng một tuần sau.
- Thường xuyên hơn khi trên 65 tuổi, trong lúc chưa ổn định, khi dùng thuốc tương tác mới, hoặc khi chỉ số thận đang thay đổi.
Nếu xét nghiệm bất thường
- TSH cao: thêm hormone tuyến giáp và lithium tiếp tục. Khoảng một trong bốn mươi người bị suy giáp mỗi năm khi dùng lithium, và điều này điều trị được.
- Chức năng thận giảm: liều hạ xuống, kiểm tra thường xuyên hơn, và mời chuyên khoa thận nếu cần. Nhiều người ổn định nhiều năm ở liều thấp hơn. Không tự động ngưng.
- Canxi cao: kiểm tra tuyến cận giáp. Khoảng bốn phần trăm người dùng lâu dài gặp tình trạng này, thường không có triệu chứng.
- Run gây phiền: liều thấp hơn, bớt caffeine, hoặc một liều nhỏ propranolol thường giải quyết được.
- Khát nước và đi tiểu nhiều: là bình thường, không phải dấu hiệu tổn thương thận. Uống nước thay vì đồ uống có đường; một liều duy nhất vào giờ ngủ thường giúp.
Giảm liều, nếu phải ngưng lithium
Ngưng đột ngột làm tăng khoảng bảy lần nguy cơ có cơn khí sắc trong những tuần sau, và một số người đáp ứng kém hơn nếu dùng lithium lại sau này. Giai đoạn giảm liều hợp lý ngắn nhất là ba mươi ngày, thường 300 mg mỗi tháng; sau nhiều năm sử dụng, giảm trong sáu đến mười hai tháng và chậm dần về cuối. Ngăn tái phát dễ hơn nhiều so với điều trị một cơn.
Nên biết
- Cất lithium xa tầm tay trẻ em. Quá liều là cấp cứu y khoa.
- Báo cho chúng tôi trước bất kỳ phẫu thuật hay gây mê nào; lithium đôi khi được tạm ngưng quanh thủ thuật.
- Lithium làm tăng hoạt động serotonin. Hãy đọc tờ hội chứng serotonin (alicetrannp.com/pages/handout-serotonin-syndrome-vi.html) để quen với các dấu hiệu cảnh báo.
Có câu hỏi về thuốc này?
Alice Tran Psychiatric Care · 3060 Williams Drive, Suite 300, Fairfax, VA 22031-4648
Gọi: (703) 791-9099 · Nhắn tin: (703) 791-9838 · info@alicetrannp.com · alicetrannp.com
Tài liệu này là thông tin giáo dục chung, không phải lời khuyên y khoa, và việc đọc tài liệu không tạo ra mối quan hệ giữa người điều trị và bệnh nhân. Nội dung có thể không bao quát mọi tình huống và có thể trở nên lỗi thời, và không có bảo đảm nào được đưa ra về nội dung này. Không bắt đầu, ngưng hay thay đổi bất kỳ điều trị nào chỉ dựa trên trang này; hãy làm theo hướng dẫn của người điều trị của quý vị và liều ghi trên nhãn thuốc, và gọi phòng khám nếu điều gì ở đây khác với những gì quý vị được dặn. Trong phạm vi tối đa pháp luật cho phép, Alice Tran Psychiatric Care, Alice Tran Nurse Practitioner LLC và các tác giả không chịu trách nhiệm pháp lý phát sinh từ việc sử dụng tài liệu này. Trong trường hợp khẩn cấp, gọi 911. Nếu quý vị đang trong khủng hoảng, gọi hoặc nhắn tin 988.
© 2026 Alice Tran Psychiatric Care. Tài liệu dành cho bệnh nhân của phòng khám. Vui lòng không sao chép hoặc phân phối lại.