Trầm cảm sau sinh và "buồn thoáng qua sau sinh": điều mọi cha mẹ mới cần biết

Những tuần sau khi sinh con đáng lẽ phải tràn ngập niềm vui. Khi không phải vậy, hay khi vừa vui vừa quá sức chịu đựng cùng một lúc, nhiều cha mẹ mới thấy hoang mang, xấu hổ, hay sợ phải nói ra. Họ tự hỏi: Vậy có bình thường không? Mình có bị làm sao không? Mình có phải người mẹ tồi vì cảm thấy thế này không?

Câu trả lời cho câu hỏi cuối luôn luôn là không. Nhưng việc phân biệt giữa sự điều chỉnh cảm xúc bình thường sau sinh và trầm cảm sau sinh rất quan trọng, vì trầm cảm sau sinh là một tình trạng y khoa xứng đáng được điều trị thật sự.

"Buồn Thoáng Qua Sau Sinh" (Baby Blues) Là Gì?

Baby blues là sự điều chỉnh cảm xúc bình thường, tạm thời, xảy ra ở đến 80% người mẹ trong tuần đầu sau sinh. Nguyên nhân chủ yếu là cú sụt giảm dữ dội của estrogen và progesterone sau khi sinh, cộng với thiếu ngủ, cơ thể đang hồi phục, và thay đổi cuộc sống khổng lồ khi trở thành cha mẹ.

Biểu hiện gồm dễ khóc, dễ cáu, lo lắng, tâm trạng lên xuống, và cảm giác quá tải. Những cảm giác này thường đỉnh điểm khoảng ngày 3 đến ngày 5 sau sinh và tự hết trong vòng hai tuần mà không cần điều trị.

Baby blues phổ biến, tạm thời, và không cần thuốc hay điều trị chính thức. Nghỉ ngơi, sự đỡ đần và lời trấn an là những gì giúp được. Đây chính là lúc truyền thống "ở cữ" của mình, khi bà và mẹ đến đỡ đần, phát huy giá trị thật của nó.

Trầm Cảm Sau Sinh Là Gì?

Trầm cảm sau sinh là một rối loạn khí sắc lâm sàng, ảnh hưởng khoảng 1 trong 8 người mẹ, và cũng có thể xảy ra ở người cha. Nó dữ dội hơn baby blues và không tự hết trong hai tuần đầu.

Các biểu hiện của trầm cảm sau sinh gồm:

• Buồn bã, trống rỗng hay vô vọng kéo dài hơn hai tuần
• Khó gắn kết với con, cảm giác xa cách hay tách rời
• Mất hứng thú với mọi hoạt động, các mối quan hệ, hay việc chăm sóc bản thân
• Lo âu nặng hay các cơn hoảng loạn
• Những ý nghĩ không mời mà đến về chuyện chẳng lành xảy ra với con (khác với loạn thần sau sinh, những ý nghĩ này khiến người mẹ hoảng sợ và không hề mong muốn)
• Cảm giác mình là người mẹ tồi, hay con sẽ tốt hơn nếu không có mình
• Kiệt sức vượt xa mức thiếu ngủ vì con mọn có thể giải thích
• Khó quyết định hay khó tập trung
• Ý nghĩ tự hại hay tự tử

Trầm cảm sau sinh có thể bắt đầu bất cứ lúc nào trong năm đầu sau sinh, không chỉ những tuần đầu. Nó cũng có thể bắt đầu ngay trong thai kỳ, khi đó gọi là trầm cảm chu sinh.

Lo Âu Sau Sinh

Lo âu sau sinh phổ biến ngang trầm cảm sau sinh nhưng ít được nhắc đến hơn nhiều. Nó gồm nỗi lo quá mức, dai dẳng về sức khỏe và sự an toàn của con, đầu óc không chịu yên, cảnh giác liên tục, các triệu chứng lo âu thể chất, và không thể nghỉ ngơi ngay cả khi con đang ngủ. Lo âu sau sinh thường đi cùng trầm cảm nhưng cũng có thể xảy ra một mình.

Xem thêm trang chăm sóc trầm cảm sau sinh và chăm sóc khí sắc chu sinh.

Còn Loạn Thần Sau Sinh?

Loạn thần sau sinh là tình trạng hiếm nhưng nghiêm trọng, thường xuất hiện trong hai tuần đầu sau sinh, với ảo giác, hoang tưởng, tâm trạng đổi nhanh, lú lẫn và hành vi rối loạn. Đây là cấp cứu tâm thần cần được chăm sóc y tế ngay lập tức. Nếu bạn hay người quen có những biểu hiện này, hãy gọi 911 hoặc đến phòng cấp cứu gần nhất.

Trầm Cảm Sau Sinh Có Chữa Được Không?

Có. Trầm cảm sau sinh rất dễ điều trị khi có sự hỗ trợ đúng. Các lựa chọn gồm:

• Trị liệu, đặc biệt liệu pháp nhận thức hành vi và liệu pháp liên cá nhân, hiệu quả với trầm cảm sau sinh và có thể làm qua telehealth, điều đặc biệt quý với cha mẹ mới khó ra khỏi nhà.
• Thuốc, gồm các SSRI được xem là tương thích với việc cho con bú, có thể giảm triệu chứng đáng kể. Quyết định về thuốc được cân nhắc kỹ theo cách bạn cho con ăn và hoàn cảnh riêng.
• Sự đỡ đần và nghỉ ngơi. Nhận sự giúp đỡ từ gia đình và cộng đồng không phải yếu đuối. Đó là điều cần thiết về mặt y khoa trong giai đoạn này.

Bạn Không Phải Người Mẹ Tồi Vì Đang Chật Vật

Trầm cảm sau sinh không phản ánh tình thương của bạn dành cho con hay khả năng làm mẹ của bạn. Nó là một tình trạng y khoa có gốc rễ sinh học, và nó đáp ứng với điều trị. Trong văn hóa mình, người mẹ mới thường được dặn phải mạnh mẽ, phải biết ơn, phải chịu đựng; nhưng nói ra cảm giác thật của mình với một người tin cậy chính là điều dũng cảm nhất bạn có thể làm, cho cả bạn và con.

Xem thêm: Chăm sóc trầm cảm sau sinh · Chăm sóc khí sắc chu sinh · Chăm sóc lo âu · Bạn Không Đơn Độc: Trầm Cảm Rất Nặng Nề, Nhưng Sự Giúp Đỡ Đang Có Sẵn