Điểm GAD-7 hay PHQ-9 của tôi nghĩa là gì?
hướng dẫn dễ hiểu về kết quả sàng lọc

Bạn vừa điền một bảng câu hỏi ở phòng khám. Có thể trên một chiếc máy tính bảng ở phòng chờ, hoặc trợ lý của bác sĩ đưa bạn một tấm kẹp hồ sơ với vài câu hỏi ngắn. Giờ có người nói cho bạn một con số, “điểm” của bạn, và bạn không thật sự chắc nó nghĩa là gì. 12 có tệ không? 7 có đáng lo không? Điểm cao có nghĩa là chắc chắn bạn bị lo âu hay trầm cảm không?

Những bảng câu hỏi này gọi là GAD-7 (cho lo âu) và PHQ-9 (cho trầm cảm). Đây là hai trong số những công cụ sàng lọc sức khỏe tâm thần được dùng rộng rãi nhất thế giới, và hàng triệu người điền chúng mỗi năm. Nhưng hầu hết bệnh nhân không bao giờ được giải thích điểm số của mình thật sự nghĩa là gì, công cụ này hoạt động ra sao, hay điều gì sẽ diễn ra tiếp theo. Bài này sẽ đi qua tất cả những điều đó.

GAD-7 là gì?

GAD-7 là viết tắt của thang 7 mục về Rối loạn Lo âu Lan tỏa. Nó yêu cầu bạn đánh giá mức độ thường xuyên bị làm phiền bởi bảy triệu chứng cụ thể trong hai tuần qua:

• Cảm thấy bồn chồn, lo lắng, hoặc căng thẳng
• Không thể ngừng hoặc kiểm soát được sự lo lắng
• Lo lắng quá nhiều về nhiều chuyện khác nhau
• Khó thư giãn
• Bồn chồn đến mức khó ngồi yên
• Dễ bực bội hoặc cáu gắt
• Cảm thấy sợ hãi, như thể điều gì đó tồi tệ sắp xảy ra

Với mỗi câu, bạn chọn một trong bốn mức: “hoàn toàn không” (0 điểm), “vài ngày” (1 điểm), “hơn nửa số ngày” (2 điểm), hoặc “gần như mỗi ngày” (3 điểm). Tổng điểm của bạn nằm trong khoảng 0 đến 21.

Điểm GAD-7 của bạn nghĩa là gì

Điểm của bạn rơi vào một trong bốn mức độ:

0 đến 4: Lo âu tối thiểu. Triệu chứng lo âu của bạn nằm trong khoảng bình thường. Ai cũng có lúc lo lắng, và mức điểm này gợi ý hiện tại nó chưa ở mức cần quan tâm về mặt lâm sàng.

5 đến 9: Lo âu nhẹ. Bạn đang có những triệu chứng lo âu thấy rõ, nhưng ở mức thấp trong phổ lâm sàng. Người điều trị có thể muốn theo dõi theo thời gian, nhất là nếu đây là điều mới xuất hiện hoặc đang nặng lên. Điều trị không phải lúc nào cũng cần ở mức này, nhưng còn tùy vào mức độ lo âu đang ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày của bạn.

10 đến 14: Lo âu vừa. Đây là ngưỡng mà hầu hết người điều trị dùng làm mốc cho khả năng có rối loạn lo âu lan tỏa. Điểm từ 10 trở lên cần được đánh giá thêm, nghĩa là người điều trị nên hỏi kỹ hơn để xác định bạn có đủ tiêu chuẩn cho một rối loạn lo âu chẩn đoán được hay không. Điều này không tự động nghĩa là bạn mắc rối loạn lo âu lan tỏa, nhưng nghĩa là công cụ sàng lọc đã đánh dấu một điều đáng tìm hiểu.

15 đến 21: Lo âu nặng. Mức điểm này gợi ý lo âu có ý nghĩa lâm sàng, có thể hưởng lợi từ điều trị chủ động như trị liệu tâm lý, dùng thuốc, hoặc cả hai. Hầu hết hướng dẫn lâm sàng khuyến nghị điểm trong khoảng này nên dẫn đến một cuộc trao đổi về các lựa chọn điều trị.

GAD-7 chính xác đến mức nào?

Không công cụ sàng lọc nào hoàn hảo. GAD-7 là một công cụ sàng lọc, không phải một xét nghiệm chẩn đoán. Nó được thiết kế để nhận diện những người có thể mắc rối loạn lo âu và cần được đánh giá thêm. Tự nó không thể chẩn đoán cho bạn.

Một tổng quan hệ thống Cochrane phân tích độ chính xác chẩn đoán của GAD-7 và cho thấy ở ngưỡng tiêu chuẩn là 10, công cụ này có độ nhạy khoảng 62% và độ đặc hiệu khoảng 90% trong phát hiện rối loạn lo âu lan tỏa. Nói thực tế, điều này nghĩa là GAD-7 rất tốt trong việc nhận diện đúng những người không mắc rối loạn lo âu lan tỏa (ít dương tính giả), nhưng nó bỏ sót một số lượng đáng kể những người thật sự mắc (có âm tính giả).

Một tổng quan bằng chứng của USPSTF ghi nhận độ nhạy cao hơn, với độ nhạy gộp 79% và độ đặc hiệu 89% ở ngưỡng 10 trong phát hiện rối loạn lo âu lan tỏa.

Điều này nghĩa gì với bạn? Nếu bạn đạt từ 10 trở lên, khả năng cao bạn có lo âu ở mức có ý nghĩa lâm sàng, và việc đánh giá thêm là phù hợp. Nếu bạn dưới 10 nhưng vẫn thấy lo âu đang ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống của mình, hãy nói ra. Điểm số là điểm khởi đầu cho một cuộc trò chuyện, không phải lời phán quyết cuối cùng.

Tổng quan Cochrane cũng cho thấy ngưỡng thấp hơn là từ 7 trở lên cho sự cân bằng tốt nhất giữa độ nhạy (84%) và độ đặc hiệu (78%), gợi ý rằng một số người có lo âu đáng kể về mặt lâm sàng sẽ rơi vào khoảng 7 đến 9 điểm. Nếu điểm của bạn nằm trong vùng đó và bạn đang chật vật, đừng để con số phủ nhận trải nghiệm của mình.

Cũng cần biết rằng GAD-7 ban đầu được thiết kế để sàng lọc riêng cho rối loạn lo âu lan tỏa. Nó kém chính xác hơn trong phát hiện các rối loạn lo âu khác như rối loạn lo âu xã hội hay rối loạn hoảng sợ. Một tổng quan trên JAMA về các công cụ sàng lọc lo âu ghi nhận GAD-7 đặc hiệu nhất cho những người có biểu hiện lo lắng và bồn chồn lan tỏa, với độ chính xác ở mức khá nhưng thấp hơn khi phát hiện rối loạn hoảng sợ hay rối loạn lo âu xã hội.

PHQ-9 là gì?

PHQ-9 là viết tắt của thang 9 mục Bảng câu hỏi Sức khỏe Bệnh nhân. Nó yêu cầu bạn đánh giá mức độ thường xuyên bị làm phiền bởi chín triệu chứng cụ thể trong hai tuần qua:

• Ít hứng thú hoặc ít thấy vui khi làm việc gì đó
• Cảm thấy buồn chán, trầm uất, hoặc vô vọng
• Khó vào giấc hoặc khó ngủ tiếp, hoặc ngủ quá nhiều
• Thấy mệt hoặc ít năng lượng
• Ăn kém hoặc ăn quá nhiều
• Nghĩ xấu về bản thân, hoặc thấy mình thất bại, hoặc thấy mình làm bản thân và gia đình thất vọng
• Khó tập trung vào việc gì đó, như đọc báo hay xem tivi
• Cử động hoặc nói chậm đến mức người khác có thể nhận ra, hoặc ngược lại, bồn chồn đến mức đi lại nhiều hơn bình thường
• Những suy nghĩ rằng thà mình chết đi thì hơn, hoặc nghĩ đến việc làm hại bản thân theo cách nào đó

Cách tính điểm giống GAD-7: 0 đến 3 điểm mỗi câu, tổng điểm từ 0 đến 27.

Điểm PHQ-9 của bạn nghĩa là gì

0 đến 4: Trầm cảm tối thiểu. Triệu chứng trầm cảm của bạn nằm trong khoảng bình thường.

5 đến 9: Trầm cảm nhẹ. Bạn có một số triệu chứng trầm cảm, nhưng ở mức thấp. Người điều trị có thể đề nghị theo dõi, điều chỉnh lối sống, hoặc tham vấn hỗ trợ ngắn hạn. Điều trị chủ động bằng thuốc thường không được khuyến nghị ở mức này trừ khi triệu chứng dai dẳng hoặc đang nặng lên.

10 đến 14: Trầm cảm vừa. Đây là ngưỡng tiêu chuẩn cho khả năng có rối loạn trầm cảm chủ yếu. Điểm PHQ-9 từ 10 trở lên được xem là chỉ dấu cần đánh giá chẩn đoán thêm và có thể cần điều trị hoặc theo dõi sát. Ở mức này, điều trị dựa trên bằng chứng, dù là trị liệu tâm lý hay dùng thuốc, có thể được khuyến nghị.

15 đến 19: Trầm cảm vừa nặng. Mức điểm này gợi ý cần điều trị chủ động, gồm trị liệu tâm lý, dùng thuốc, hoặc kết hợp cả hai. Hướng dẫn thực hành lâm sàng của Bộ Cựu chiến binh Hoa Kỳ khuyến nghị xem điểm từ 10 đến 19 như trầm cảm chủ yếu mức nhẹ đến vừa không phức tạp, với trị liệu tâm lý hoặc dùng thuốc đều là lựa chọn hàng đầu phù hợp.

20 đến 27: Trầm cảm nặng. Mức điểm này cho thấy triệu chứng trầm cảm nặng. Các hướng dẫn lâm sàng nhìn chung khuyến nghị đưa thuốc vào kế hoạch điều trị cho trầm cảm nặng, thường kết hợp với trị liệu tâm lý. Hướng dẫn của Bộ Cựu chiến binh xem điểm PHQ-9 trên 20 là dấu hiệu của trầm cảm chủ yếu nặng, mạn tính, hoặc tái diễn, cần quản lý tích cực hơn.

PHQ-9 chính xác đến mức nào?

PHQ-9 đã được kiểm định rất kỹ. Một phân tích gộp trên dữ liệu từng bệnh nhân được USPSTF trích dẫn (bao gồm 47 nghiên cứu và hơn 11.000 bệnh nhân) cho thấy ở ngưỡng tiêu chuẩn là 10, PHQ-9 có độ nhạy 85% và độ đặc hiệu 85% cho trầm cảm chủ yếu khi so với phỏng vấn chẩn đoán có cấu trúc.

Điều này nghĩa là PHQ-9 nhận diện đúng khoảng 85% người có trầm cảm chủ yếu và nhận diện đúng khoảng 85% người không có. Đó là hiệu năng mạnh với một công cụ sàng lọc, và là lý do nó là công cụ sàng lọc trầm cảm được dùng rộng rãi nhất thế giới.

Tuy nhiên, một tổng quan trên JAMA lưu ý một điểm quan trọng: PHQ-9 có thể đánh giá quá mức độ nặng của trầm cảm khi xếp bệnh nhân vào các nhóm mức độ, so với các thang do người điều trị chấm. Điều này nghĩa là nhãn mức độ (“vừa”, “nặng”) gắn với điểm của bạn có thể nghe nghiêm trọng hơn những gì một người điều trị đánh giá trong một buổi khám đầy đủ. Điểm số nên định hướng cho cuộc trò chuyện, chứ không thay thế nó.

Một lưu ý riêng về câu 9 của PHQ-9

Câu 9 hỏi về những suy nghĩ rằng thà mình chết đi thì hơn hoặc nghĩ đến việc làm hại bản thân. Câu này luôn được đánh giá thêm, bất kể tổng điểm của bạn là bao nhiêu. Ngay cả khi tổng điểm PHQ-9 của bạn thấp, bất kỳ câu trả lời khẳng định nào ở câu 9 cũng nên khiến người điều trị hỏi tiếp về ý nghĩ tự tử, kế hoạch, và sự an toàn.

Nếu bạn đã trả lời câu này một cách trung thực và thừa nhận có những suy nghĩ đó, điều đó cần đến sự can đảm. Những câu hỏi tiếp theo của người điều trị không nhằm làm bạn hoảng sợ. Chúng nhằm hiểu bối cảnh và bảo đảm bạn được an toàn. Nhiều người có những ý nghĩ thoáng qua về cái chết mà không hề có ý định làm theo, nhưng cách duy nhất để người điều trị biết được sự khác biệt là hỏi.

Sau khi có điểm thì sao?

Điểm số là điểm khởi đầu, không phải đích đến. Đây là những gì nên diễn ra tiếp theo:

Nếu điểm của bạn dưới ngưỡng (dưới 10 ở cả hai thang): Người điều trị có thể chỉ ghi nhận kết quả và sàng lọc lại ở lần khám sau. Nếu bạn thấy điểm số không phản ánh đúng cảm nhận thật của mình, hãy nói ra. Công cụ sàng lọc đo triệu chứng trong hai tuần qua, và chúng có thể bỏ sót những người tình cờ có hai tuần khá hơn giữa một giai đoạn dài khó khăn.

Nếu điểm của bạn từ ngưỡng trở lên (10 hoặc cao hơn): Người điều trị nên tiến hành đánh giá kỹ hơn. Công cụ sàng lọc chỉ ra khả năng có một rối loạn. Việc đánh giá lâm sàng, hỏi về thời gian kéo dài, mức độ nặng, bối cảnh, và tác động của triệu chứng, mới xác định bạn có thật sự đủ tiêu chuẩn chẩn đoán hay không và cách điều trị nào là phù hợp.

Điểm của bạn có thể được theo dõi theo thời gian. Một trong những công dụng giá trị nhất của PHQ-9 và GAD-7 là theo dõi đáp ứng điều trị. Nếu bạn bắt đầu trị liệu tâm lý hoặc dùng thuốc, người điều trị có thể cho bạn làm lại bảng câu hỏi định kỳ để xem điểm có giảm không. Mức giảm từ 5 điểm trở lên nhìn chung được xem là cải thiện có ý nghĩa lâm sàng. Mục tiêu điều trị không nhất thiết là về 0, mà là đưa điểm của bạn về khoảng mà triệu chứng có thể quản lý được và không còn ảnh hưởng đáng kể đến cuộc sống.

Điểm số không nói cho bạn biết điều gì

Điểm số không cho bạn biết vì sao bạn lo âu hay trầm cảm. Nó không phân biệt giữa trầm cảm do đau buồn, do bệnh lý cơ thể, do tác dụng phụ của thuốc, hay do một rối loạn trầm cảm nguyên phát. Nó không tính đến những khác biệt văn hóa trong cách triệu chứng được trải nghiệm hay diễn đạt. Và nó không nắm bắt được toàn bộ sự phức tạp của sức khỏe tâm thần của bạn.

Điều nó làm được là cho bạn và người điều trị một ngôn ngữ chung và một điểm khởi đầu chung. “Tôi được 16 điểm PHQ-9” cụ thể hơn và dễ hành động hơn nhiều so với “dạo này tôi thấy hơi buồn”. Nó mở ra một cuộc trò chuyện dẫn tới một kế hoạch.

Tóm lại

GAD-7 và PHQ-9 là những công cụ sàng lọc ngắn, đã được kiểm định, giúp nhận diện lo âu và trầm cảm. Điểm từ 10 trở lên ở cả hai thang là ngưỡng tiêu chuẩn để đánh giá thêm. Điểm số phân loại mức độ triệu chứng (tối thiểu, nhẹ, vừa, vừa nặng, nặng) và giúp định hướng quyết định điều trị. Nhưng chúng là công cụ sàng lọc, không phải chẩn đoán. Chúng phát huy tốt nhất khi đi cùng một cuộc trao đổi lâm sàng, một người điều trị biết hỏi đúng câu hỏi tiếp theo, và một người bệnh trả lời trung thực.

Nếu bạn đã được sàng lọc và điểm số khiến bạn lo lắng, hãy nêu ra. Hãy hỏi nó nghĩa là gì. Hãy hỏi điều gì sẽ diễn ra tiếp theo. Bảng câu hỏi đã làm xong việc của nó khi mở đầu cuộc trò chuyện. Giờ là phần của bạn và người điều trị để tiếp tục nó.