Làm sao biết mối quan hệ của tôi có lành mạnh? Dấu hiệu, cảnh báo và khoa học

Đây là một trong những câu hỏi người ta thầm hỏi chính mình nhiều nhất, thường là vào đêm khuya, sau một ngày vui hoặc một ngày khó. Như vậy có bình thường không? Điều này có tốt cho mình không? Tình yêu lẽ ra phải có cảm giác như thế này sao?

Tin đáng an tâm là khoa học về các mối quan hệ đã thực sự nghiên cứu điều này, trên hàng chục nghìn cặp đôi. Mối quan hệ lành mạnh không có nghĩa là không xung đột hay không cần cố gắng. Chúng có một hình dáng nhận ra được, và các mối quan hệ không lành mạnh cũng vậy.

Một mối quan hệ lành mạnh thực sự trông như thế nào

Khi các nhà nghiên cứu tổng hợp dữ liệu từ 43 nghiên cứu dài hạn và dùng học máy để tìm yếu tố dự báo đáng tin cậy nhất cho một mối quan hệ hạnh phúc, những tín hiệu mạnh nhất không phải là cử chỉ lãng mạn lớn lao. Đó là những điều ổn định, thường ngày: cảm giác người bạn đời gắn bó, cảm giác được trân trọng, sự hài lòng về đời sống thân mật, cảm nhận rằng người kia cũng hạnh phúc, và mức xung đột tương đối thấp.

Nghiên cứu theo ngày bổ sung một lớp nữa. Sự gần gũi cảm xúc, cảm xúc tích cực và giao tiếp tốt đều nâng sự hài lòng, và chúng bảo vệ lẫn nhau, nên vào một ngày khó khăn, sự gần gũi có thể giữ mối quan hệ khi thứ khác trục trặc.

Nói đơn giản, đây là những dấu hiệu tích cực:

• Quý vị cảm thấy được tôn trọng. Ý kiến, ranh giới và tiếng “không” của quý vị được xem trọng.
• Giao tiếp cảm thấy an toàn. Quý vị có thể nêu vấn đề mà không phải chức chờ bị trừng phạt, khinh miệt hay im lặng.
• Có niềm tin thực sự. Quý vị không thấy bị giám sát, và cũng không phải giám sát người kia.
• Quý vị cảm thấy được trân trọng. Nỗ lực được ghi nhận, và lời cảm ơn đi cả hai chiều.
• Quý vị được là chính mình. Mối quan hệ làm thế giới của quý vị rộng ra chứ không hẹp lại. Bạn bè, sở thích và mục tiêu vẫn còn.
• Có sự hàn gắn sau xung đột. Bất đồng vẫn xảy ra, nhưng hai người tìm được đường quay lại với nhau.
• Sự gần gũi mang lại cảm giác dễ chịu. Thân mật, về cảm xúc và thể chất, là điều cả hai cùng muốn.

Hãy để ý điều không có trong danh sách đó: không bao giờ cãi nhau. Các cặp đôi lành mạnh vẫn tranh luận. Điều khác biệt là họ đối xử với nhau ra sao trong lúc đó, và có kết nối lại sau đó hay không.

Những dấu hiệu thầm lặng của một mối quan hệ không lành mạnh

Những động thái không lành mạnh không phải lúc nào cũng kịch tính. Thường đó là sự bào mòn chậm rãi, cảm giác ngày càng rõ rằng mình nhỏ bé hơn, lo âu hơn, hoặc cô đơn hơn trước. Hãy để ý những khuôn mẫu như:

• Khinh miệt và chỉ trích nhắm vào con người quý vị, chứ không phải sự việc.
• Cảm giác bị kiểm soát về thời gian, tiền bạc, điện thoại, bạn bè hay lựa chọn.
• Đi trên vỏ trứng, tự kiềm chế để tránh một phản ứng.
• Bị cô lập khỏi bạn bè, gia đình hoặc nguồn hỗ trợ.
• Tính toán hơn thua, im lặng trừng phạt, hoặc dối trá kéo dài.
• Thế giới của quý vị thu hẹp trong khi nhu cầu của người kia luôn được đặt lên trước.

Nghiên cứu về các dấu hiệu cảnh báo cho thấy số lượng và tần suất của những hành vi này thực sự dự báo kết quả xấu hơn theo thời gian, bao gồm cả việc người bạn đời tỏ ra kêu ngạo hoặc cho mình có quyền. Một hai giai đoạn khó khăn không phải là bản án, nhưng sự tích tụ đều đặn là tín hiệu đáng xem trọng.

Những dấu hiệu thuộc về an toàn, không phải sự hợp nhau

Một số dấu hiệu không phải là vấn đề cần cải thiện. Đó là vấn đề an toàn, và cần một cách ứng phó khác.

• Tổn thương thể chất dưới mọi hình thức, gồm đánh, xô đẩy hay bóp cổ.
• Sự sợ hãi. Sợ người bạn đời, hoặc sợ những gì họ sẽ làm.
• Đe dọa, làm nhục hay uy hiếp.
• Quan hệ tình dục bị cưỡng ép hoặc ép buộc.
• Ghen tuông và kiểm soát leo thang, hoặc bất kỳ hành vi nào chặn đường thở của quý vị. Bóp nghẹt là dấu hiệu nguy hiểm đặc biệt.

Bạo hành tâm lý, gồm đe dọa, lời lẽ hạ thấp, giám sát và kiểm soát, có thật như bạo hành thể chất và thường đến trước. Nếu có bất kỳ dấu hiệu nào trong số này, bước lành mạnh nhất không phải là giao tiếp tốt hơn, mà là tìm sự giúp đỡ.

Vì sao một số người khó nhận ra

Nếu quý vị thực sự khó biết mối quan hệ của mình có lành mạnh hay không, điều đó đáng được hiểu bằng lòng trắc ẩn thay vì sự phán xét.

Những mối quan hệ đầu đời tạo ra khuôn mẫu về cảm giác của sự gần gũi, điều các nhà nghiên cứu gọi là kiểu gắn bó. Người lớn lên với sự chăm sóc nhất quán, đáp ứng thường thấy thoải mái với sự thân mật và niềm tin. Người trải qua sự chăm sóc thất thường, xa cách hoặc đáng sợ dễ hình thành gắn bó bất an, hoặc khắc khoải muốn gần trong khi sợ bị bỏ rơi, hoặc giữ khoảng cách để thấy an toàn.

Điều này quan trọng vì gắn bó bất an có thể lặng lẽ hiệu chỉnh lại cảm nhận của quý vị về thế nào là bình thường. Sự hỗn loạn có thể giống như đam mê. Sự bỏ bê có thể thấy quen thuộc. Bị kiểm soát có thể bị hiểu nhầm là được yêu. Cả lo âu gắn bó và né tránh gắn bó cũng liên quan đến nhiều trầm cảm, lo âu và cô đơn hơn. Nhận ra khuôn mẫu của mình không phải là cới biện. Đó là tấm bản đồ hướng tới việc chọn và xây dựng điều lành mạnh hơn. Chúng tôi viết kỹ hơn về nguồn gốc của những khuôn mẫu này trong bài vì sao kết nối mang lại cảm giác như trở về nhà.

Sinh học của cảm giác an toàn bên ai đó

Một mối quan hệ tốt cũng có dấu ấn sinh lý. Khi các cặp đôi cảm thấy được nâng đỡ, hệ căng thẳng của cơ thể lắng xuống. Trong một thực nghiệm đáng chú ý, những người được cho dùng oxytocin, phân tử gắn kết của não, giao tiếp tích cực hơn và có nồng độ cortisol, hóc môn căng thẳng, thấp hơn trong lúc thảo luận xung đột.

Đó chính là cốt lõi của một mối gắn bó lành mạnh: người bạn đời trở thành nơi trú ẩn an toàn khi căng thẳng và là điểm tựa vững chãi để quý vị bước ra thế giới. Nếu ở bên người ấy chủ yếu khiến hệ thần kinh của quý vị căng lên thay vì dịu xuống, cơ thể quý vị có thể đang nhận ra điều gì đó đáng chú ý.

Một bài tự kiểm tra đơn giản

• Tôi có cảm thấy an toàn không, cả về thể chất lẫn cảm xúc?
• Tôi có cảm thấy được tôn trọng và được là chính mình?
• Tôi có cảm thấy được trân trọng, và tôi có trân trọng họ?
• Chúng tôi có thể bất đồng rồi hàn gắn không?
• Cuộc sống của tôi rộng ra hay hẹp lại vì mối quan hệ này?
• Sau khi ở bên nhau, tôi thường thấy vững hơn hay cạn kiệt hơn?

Không mối quan hệ nào đạt điểm tuyệt đối, và một giai đoạn khó khăn không định nghĩa cả một mối quan hệ. Nhưng một khuôn mẫu “không” lặp đi lặp lại, đặc biệt về an toàn, là điều có ý nghĩa.

Khi nào nên tìm hỗ trợ

Muốn được giúp đỡ là dấu hiệu của sự đầu tư, không phải thất bại. Trị liệu cặp đôi có thể củng cố giao tiếp và sự gần gũi, còn trị liệu cá nhân giúp quý vị hiểu khuôn mẫu và nhu cầu của chính mình. Nếu có lo ngại về an toàn, hãy liên hệ đường dây nóng về bạo lực gia đình hoặc một chuyên gia đáng tin cậy trước tiên.

Một mối quan hệ lành mạnh sẽ không hoàn hảo. Nhưng ở cốt lõi, nó nên là nơi quý vị được tôn trọng, được an toàn và được là chính mình trọn vẹn, và nơi mà phần lớn thời gian, cả hai rời căn phòng với tâm trạng nhẹ hơn lúc bước vào.