Phải uống thuốc chống trầm cảm
trong bao lâu?

"Tôi có phải uống thuốc này suốt đời không?" là một trong những câu hỏi phổ biến nhất sau khi bắt đầu thuốc chống trầm cảm. Đây là câu hỏi chính đáng, và nó xứng đáng được trả lời thật, không né tránh, không đưa ra một con số vu vơ.

Câu trả lời trung thực là: còn tùy. Không tùy vào sở thích cá nhân của người kê đơn, mà tùy vào tiền sử cụ thể của bạn. Đây là những gì bằng chứng khoa học nói, và cách tự suy nghĩ về quyết định này. Với nhiều gia đình Việt, nơi thuốc tâm thần vẫn mang nhiều e ngại, hiểu rõ điều này càng quan trọng.

Ba Giai Đoạn Của Điều Trị

• Giai đoạn cấp: từ lúc bắt đầu thuốc đến khi triệu chứng hết hẳn, thường 6 đến 12 tuần.
• Giai đoạn duy trì ngắn hạn: tiếp tục thuốc sau khi khỏe để ngăn đợt bệnh cũ quay lại. Hướng dẫn hiện nay khuyến nghị 6 đến 12 tháng sau khi hồi phục hoàn toàn cho đợt bệnh đầu tiên.
• Giai đoạn duy trì dài hạn: dùng lâu dài để phòng những đợt bệnh trong tương lai, dành cho người có nguy cơ tái phát cao dựa trên tiền sử.

Hầu hết những ai hỏi "tôi phải uống bao lâu?" đang ở giai đoạn thứ hai: họ thấy khỏe rồi và muốn biết có ngưng được chưa.

Vì Sao "Thấy Khỏe" Chưa Phải Là Tín Hiệu Để Ngưng

Đây là điều quan trọng nhất cần hiểu về thuốc chống trầm cảm, và cũng là điều ngược với trực giác nhất. Thuốc làm bạn thấy khỏe. Và vì thấy khỏe, có vẻ như thuốc đã xong nhiệm vụ, không cần nữa.

Nhưng lý do bạn thấy khỏe một phần là vì thuốc vẫn đang hiện diện và hoạt động. Ngưng trước khi não có đủ thời gian ổn định làm tăng đáng kể nguy cơ đợt bệnh cũ quay lại. Nghiên cứu nhất quán cho thấy:

• Người ngưng thuốc trong vài tháng đầu sau khi thấy khỏe có tỷ lệ tái phát khoảng 50 phần trăm hoặc cao hơn
• Tiếp tục 6 đến 12 tháng sau khi hồi phục giảm nguy cơ tái phát khoảng 50 đến 70 phần trăm

Nói đơn giản: thuốc vẫn đang làm việc ngay cả khi bạn thấy khỏe. Ngưng quá sớm có thể xóa đi công sức đó.

Tiền Sử Của Bạn Thay Đổi Khuyến Nghị Như Thế Nào

Đợt trầm cảm đầu tiên, đã hồi phục hoàn toàn

Hướng dẫn hiện nay khuyến nghị tiếp tục thuốc ít nhất 6 đến 12 tháng sau khi triệu chứng hết hẳn. Sau đó, giảm liều từ từ có theo dõi là hợp lý nếu cuộc sống bạn ổn định và không có yếu tố nguy cơ nào khác.

Từ hai đợt trở lên

Mỗi đợt trầm cảm làm tăng nguy cơ có đợt tiếp theo. Sau hai đợt trở lên, bằng chứng hiện nay ủng hộ điều trị duy trì dài hơn, thường 2 năm trở lên, đôi khi lâu dài, vì tổn hại của một đợt bệnh nữa (về công việc, gia đình và cả não bộ) thường lớn hơn cái giá của việc tiếp tục thuốc.

Đợt bệnh nặng, kéo dài, hoặc khó điều trị

Nếu đợt bệnh của bạn đặc biệt nặng, hoặc phải mất nhiều thời gian và thử nhiều loại thuốc mới khỏe, điều trị duy trì thường được khuyến nghị bất kể số đợt. Càng khó khăn mới khỏe được, càng có lý do để bảo vệ thành quả đó.

Rối loạn lo âu

Với lo âu (lo âu lan tỏa, hoảng loạn, lo âu xã hội, OCD), nguyên tắc tương tự: tiếp tục ít nhất 6 đến 12 tháng sau khi khỏe, lâu hơn nếu tái phát hoặc nặng. Lo âu thường là bệnh mãn tính ở người lớn, và điều trị duy trì là chuyện bình thường và phù hợp.

Đây Là Một Cuộc Trao Đổi, Không Phải Một Công Thức

Nếu bạn đang nghĩ đến việc ngưng thuốc, điều tốt nhất là nói thẳng với người kê đơn. Một người làm chuyên môn tử tế sẽ không ép bạn dùng thuốc mãi trái với mong muốn, nhưng sẽ giúp bạn hiểu bằng chứng nói gì về trường hợp cụ thể của bạn. Những câu hỏi đáng đặt ra:

• Tôi đã có bao nhiêu đợt trầm cảm hay lo âu trong đời?
• Mỗi đợt nặng đến mức nào?
• Tôi đang hồi phục hoàn toàn, hay mới hồi phục một phần?
• Nếu thử giảm thuốc mà triệu chứng quay lại, kế hoạch là gì?
• Những dấu hiệu nào tôi cần để ý?

Dùng Thuốc Lâu Dài: Điều Cần Biết

Một số người dùng thuốc chống trầm cảm nhiều năm hoặc lâu dài, không phải vì không cai được, mà vì tiền sử bệnh của họ ủng hộ điều trị dài hạn và họ đang sống khỏe. Đây không phải thất bại hay lệ thuộc. Bệnh tiểu đường không ngừng cần insulin chỉ vì bạn "thấy khỏe". Một số bệnh tâm thần cũng cần hỗ trợ thuốc liên tục như vậy.

Dùng SSRI và SNRI lâu dài nhìn chung được xem là an toàn. Khác với một số nhóm thuốc (như benzodiazepine), SSRI không gây lờn thuốc hay phải tăng liều theo kiểu tạo lệ thuộc. Điều cần làm với dùng thuốc dài hạn là theo dõi tác dụng phụ và định kỳ đánh giá lại xem thuốc còn phù hợp không.