Trầm cảm và lo âu ở người Việt trưởng thành:
điều trị trông ra sao khi ngôn ngữ là của bạn

Trong nhiều gia đình Việt, không có từ nào dễ dàng cho điều bạn đang cảm thấy. Bạn có thể nói mình mệt, người đau nhức, không ngủ được, vì nói "tôi bị trầm cảm" hay "tôi bị lo âu" có thể như thừa nhận yếu đuối, hoặc như điều gì đó có thể mang xấu hổ đến cho gia đình. Nên cảm xúc không được nói ra, và nỗi chật vật không được gọi tên.

Đây không phải né tránh. Đó là văn hóa, ngôn ngữ và lịch sử cùng đè lên một chỗ mềm yếu. Và nó xứng đáng được chăm sóc bởi người hiểu bối cảnh đó, không phải người xem nó như một rào cản cần vượt qua.

Vì sao nói ra lại khó đến vậy

Nghiên cứu trong cộng đồng người Mỹ gốc Việt đã nhất quán tìm thấy nhiều yếu tố cùng tác động:

• Kỳ thị xã hội đáng kể. Bệnh tâm thần mang kỳ thị nặng nề, và thường bị lo sợ là nghiêm trọng hoặc đáng xấu hổ như những tình trạng tâm thần nặng nhất.
• Nỗi đau biểu hiện qua cơ thể. Trầm cảm thường được trải nghiệm và mô tả qua triệu chứng thể chất, mệt mỏi, đau nhức, mất ngủ, thay vì ngôn ngữ cảm xúc.
• Ưu tiên gia đình hoặc bác sĩ gia đình. Nhiều người Việt trưởng thành thích nói chuyện với gia đình và bạn bè, hoặc gặp bác sĩ gia đình thay vì chuyên gia sức khỏe tâm thần, một phần do kỳ thị, một phần vì trị liệu tâm lý có thể thấy xa lạ hoặc kém đáng tin.
• Sợ bị bàn tán. Sự thiếu tin tưởng, cụ thể là nỗi sợ bị đàm tiếu, là rào cản thực sự, khiến bảo mật và niềm tin trở nên thiết yếu.

Không điều nào trong số này có nghĩa điều trị không hiệu quả với người Việt. Nó có nghĩa điều trị hiệu quả nhất khi được thực hiện với sự am hiểu văn hóa.

Chăm sóc am hiểu văn hóa thực sự trông như thế nào

Mục đích của chăm sóc đáp ứng văn hóa không phải một phiên bản nhẹ hơn của điều trị. Đó là điều trị hiệu quả hơn, vì nó khớp với thực tế của bạn. Nghiên cứu về chăm sóc cho cộng đồng người Mỹ gốc Á và người nhập cư chỉ ra vài điều tạo khác biệt thực sự:

• Cùng ngôn ngữ. Có người khám nói ngôn ngữ của bạn không chỉ là tiện lợi. Nó báo hiệu sự quen thuộc văn hóa và an toàn, và củng cố niềm tin cùng giao tiếp. Tại phòng khám này, các buổi khám được thực hiện bằng tiếng Việt, tiếng Anh hoặc cả hai.
• Tôn trọng cách bạn mô tả nỗi đau. Người khám hiểu rằng "mệt", "kiệt sức" hay đau nhức cơ thể có thể là cách nỗi đau cảm xúc hiện ra sẽ ghi nhận trải nghiệm của bạn thay vì gạt đi.
• Xây dựng vốn từ chung. Vì một số khái niệm sức khỏe tâm thần không có bản dịch tiếng Việt trực tiếp, người khám tốt sẽ định nghĩa chúng cùng bạn, dùng từ ngữ quen thuộc và đặt sức khỏe tâm thần như một phần của sức khỏe tổng thể, vốn thường dễ nói hơn. Ngay cả cách chọn từ cũng quan trọng; từ ngữ nhẹ nhàng mang ít kỳ thị hơn nhiều so với từ lâm sàng.
• Tôn trọng gia đình và thứ bậc. Chăm sóc thấu hiểu văn hóa dành chỗ cho động lực gia đình, lịch sử di cư và áp lực kỳ vọng, và tạo một không gian thực sự an toàn để nói không hoặc không đồng ý.

Bản thân các điều trị đã được chứng minh

Bên dưới sự điều chỉnh văn hóa là chính những điều trị hiệu quả, dựa trên bằng chứng dùng cho lo âu và trầm cảm ở mọi nơi: trị liệu như CBT, thuốc như SSRI và SNRI, hoặc kết hợp. Chăm sóc đáp ứng văn hóa không thay thế điều đã hiệu quả. Nó khiến điều đã hiệu quả thực sự đến được với bạn. Một đợt điều trị diễn ra ra sao, từng buổi một, được mô tả trong bài Điều gì diễn ra khi bạn tìm giúp đỡ cho lo âu hoặc trầm cảm.

Sự chăm sóc không cần phiên dịch

Bạn không nên phải giải thích cả nền văn hóa của mình trước khi có thể giải thích điều gì không ổn. Khi người khám đã hiểu sức nặng của gia đình, thể diện và ngôn ngữ, bạn có thể dành năng lượng cho việc chữa lành thay vì phiên dịch. Văn phòng Fairfax cách Annandale và Falls Church một quãng lái xe ngắn, và khám qua video bảo mật phủ phần còn lại của Virginia.

Câu Hỏi Thường Gặp

Ở Virginia có nhà cung cấp chăm sóc tâm thần nói tiếng Việt không?

Có. Alice Tran, PMHNP-BC, thực hiện đánh giá, quản lý thuốc và các buổi tái khám bằng tiếng Việt, tiếng Anh hoặc cả hai, trực tiếp tại Fairfax gần Annandale và Falls Church, hoặc qua video bảo mật ở bất kỳ đâu trong Virginia.

Vì sao người Việt lớn tuổi mô tả trầm cảm là mệt mỏi hay đau nhức?

Vì trong nhiều gia đình Việt, nỗi đau cảm xúc được biểu hiện qua cơ thể, và nói ra từ trầm cảm hay lo âu có thể như thừa nhận yếu đuối hoặc mang xấu hổ đến cho gia đình. Người khám hiểu điều này sẽ ghi nhận trải nghiệm của bạn thay vì gạt đi.

Điều trị cho bệnh nhân người Việt có khác không?

Điều trị là chính những phương pháp dựa trên bằng chứng dùng ở mọi nơi: trị liệu như CBT, thuốc như SSRI và SNRI, hoặc cả hai. Điều thay đổi là cách thực hiện: cùng ngôn ngữ, tôn trọng cách bạn mô tả nỗi đau, một vốn từ chung cho các khái niệm không có bản dịch trực tiếp, và chỗ cho gia đình cùng lịch sử di cư.

Gia đình hay cộng đồng của tôi có biết không?

Không. Các buổi khám được bảo mật, và hồ sơ chỉ được tiết lộ khi có ủy quyền bằng văn bản của bạn. Nỗi sợ bị bàn tán là rào cản đã được ghi nhận trong cộng đồng người Việt, vì vậy bảo mật được xem là thiết yếu.

Xem thêm: Chăm sóc tâm thần bằng tiếng Anh và tiếng Việt · Sức khỏe tâm thần người Việt: kỳ thị, sang chấn và tìm chăm sóc · Giúp cha mẹ người Việt bị trầm cảm · Chăm sóc tâm thần tại Annandale