Căng thẳng hay lo âu:
khi nào nên đi khám?

Căng thẳng là một phần bình thường của cuộc sống. Hạn chót công việc, một cuộc nói chuyện khó, chuyện sức khỏe của người thân: những điều này vốn dĩ phải khiến ta khó chịu. Nhưng lo âu khác với căng thẳng, và biết cách phân biệt sẽ giúp bạn quyết định khi nào nên tìm sự hỗ trợ.

Căng Thẳng Khác Lo Âu Ở Chỗ Nào?

Căng thẳng là phản ứng trước một sự việc bên ngoài. Nó thường tan đi khi sự việc qua đi. Buổi thuyết trình kết thúc, hạn chót trôi qua, mâu thuẫn được giải quyết, và sự căng cứng dịu xuống.

Lo âu thì ở lại sau khi nguyên nhân đã hết. Nó lẩn quẩn ngay cả khi không có gì trước mắt để lo. Nó có thể là tiếng ù ù âm ỉ chạy nền trong cuộc sống, hoặc bùng lên thành nỗi lo choáng ngợp khó kiểm soát. Lo âu thường bám sang chuyện kế tiếp, rồi chuyện kế tiếp nữa, vì nó không thực sự nằm ở bất kỳ tình huống nào: nó là một khuôn mẫu trong cách hệ thần kinh phản ứng.

Những Dấu Hiệu Cho Thấy Đó Có Thể Là Lo Âu

• Lo lắng dai dẳng, khó tắt đi, ngay cả khi mọi chuyện đang ổn
• Triệu chứng thể chất: tim đập nhanh, tức ngực, hụt hơi, rối loạn tiêu hóa
• Khó ngủ: khó vào giấc, khó ngủ sâu, hoặc suy nghĩ chạy đua lúc nửa đêm
• Né tránh: hủy hẹn, trì hoãn quyết định, thu mình lại cho an toàn
• Cáu gắt quá mức so với chuyện đã xảy ra
• Căng cơ, đau đầu, hoặc mệt mỏi mà khám bệnh không tìm ra nguyên nhân
• Khó tập trung vì đầu óc cứ trôi về những nỗi lo

Trong cộng đồng người Việt, lo âu rất hay hiện ra qua cơ thể trước tiên: đau dạ dày, mất ngủ, "nghĩ nhiều", nhức đầu. Nhiều người đi khám bệnh nhiều nơi, làm đủ xét nghiệm, mà không ai nhắc đến chữ lo âu.

Khi Nào Nên Gặp Chuyên Khoa Tâm Thần?

Không có một ngưỡng chính xác, nhưng đây là những dấu hiệu cho thấy có lẽ đã đến lúc:

• Lo âu kéo dài hơn vài tuần và không gắn với một tình huống cụ thể sắp qua đi
• Nó đang ảnh hưởng đến công việc, các mối quan hệ, hay những điều bạn từng thích làm
• Bạn đang né tránh những việc quan trọng chỉ vì chúng làm bạn lo
• Bạn đang dùng rượu bia, đồ ăn, mạng xã hội, hay sự bận rộn để át cảm giác đó đi
• Bạn có những cơn hoảng loạn: những đợt sợ hãi dữ dội, đột ngột kèm triệu chứng thể chất
• Bạn đã cố tự xoay xở mà không thấy khá hơn

Bạn không cần phải đợi đến lúc gãy đổ. Tìm sự giúp đỡ sớm thường có nghĩa là con đường hồi phục ngắn hơn.

Điều Trị Lo Âu Trông Như Thế Nào?

Điều trị tùy vào triệu chứng, tiền sử và mong muốn của bạn. Nó có thể gồm:

• Trị liệu tâm lý: liệu pháp nhận thức hành vi (CBT) là một trong những điều trị hiệu quả nhất cho lo âu. Nó giúp bạn nhận diện và điều chỉnh lối suy nghĩ nuôi dưỡng phản ứng lo âu.
• Thuốc: SSRI và SNRI (các thuốc chống trầm cảm thông dụng) là lựa chọn hàng đầu cho rối loạn lo âu. Chúng không gây nghiện và cần vài tuần để phát huy tác dụng.
• Thay đổi lối sống: giấc ngủ, vận động, cà phê và cách quản lý căng thẳng đều ảnh hưởng đáng kể đến lo âu. Đây luôn là một phần của cuộc trao đổi.
• Kết hợp: với nhiều người, thuốc cộng trị liệu hiệu quả hơn từng cái riêng lẻ.

Một Lời Về Cuộc Sống Ở Virginia

Nếu bạn sống ở Bắc Virginia, gần Fairfax, Arlington, Falls Church hay Annandale, bạn hiểu rõ áp lực nơi đây: công việc đòi hỏi cao, đường sá kẹt xe, chi phí sinh hoạt đắt đỏ, và với nhiều gia đình gốc Việt là thêm gánh nặng lo cho cha mẹ lẫn con cái. Lo âu không tồn tại trong chân không. Nơi bạn sống và làm việc có ý nghĩa, và sự chăm sóc tâm thần tốt sẽ xem trọng bối cảnh đó.